Error message

Deprecated function: Function create_function() is deprecated in eval() (line 1 of /home/epaideia/public_html/modules/php/php.module(80) : eval()'d code).

12+1 υπενθυμίσεις για να μην υπερβάλλουμε

Βιβή Ανθοπούλου

Εμπειρογνώμων της Εκπαίδευσης και Διευθύντρια του Ιδρύματος Λαμπράκη

 

Η ώρα της κρίσης ήρθε. Οι βάσεις των πανελλαδικών ανακοινώθηκαν και η ζωή των εφήβων που «τα κατάφεραν» πήρε το δρόμο της. Ή μήπως όχι; Μήπως απλά κορυφώθηκε η αυταπάτη, όπως συμβαίνει κάθε χρόνο; Μια ψύχραιμη ματιά στα δεδομένα ίσως μας βοηθήσει να δούμε τα πράγματα όπως είναι:

1.      Η επιτυχία στη ζωή μπορεί να έχει διαφορετική έννοια για κάθε άτομο, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά, με τις προτεραιότητες, τις κλίσεις και τις προτιμήσεις του.

2.      Η μάθηση αποτελεί δια βίου διαδικασία, η οποία λαμβάνει τυπική και μη τυπική μορφή και συμβάλλει στην προσωπική ανάπτυξη και στην επαγγελματική αποκατάσταση.

3.      Η πλειονότητα των ανθρώπων χρειάζεται να δουλέψει για να εξασφαλίσει τα προς το ζην. Όσο πιο προσοδοφόρα και παράλληλα ευχάριστη είναι η επαγγελματική δραστηριότητα, τόσο πιο πολύ μπορεί να ανταποκρίνεται το ζην στις ατομικές, οικογενειακές ή συλλογικές επιθυμίες. Συνεπώς, οι ικανότητες και τα προσόντα του ατόμου καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο ζωής του.

4.      Οι πανελλαδικές εξετάσεις οδηγούν στην εισαγωγή στο πανεπιστήμιο. Ο δρόμος για την ευτυχία και την επιτυχία είναι πιθανό να (μην) προϋποθέτει πανεπιστημιακές σπουδές.

5.      Στατιστικά, όσο ψηλότερο είναι το μορφωτικό επίπεδο ενός ατόμου, τόσο καλύτερες είναι οι συνθήκες ζωής του (καλύτερη εργασία, καλύτερο εισόδημα, καλύτερο σπίτι, καλύτερη υγεία δική του και των παιδιών του κ.ά.)

6.      Η ανεργία αποτελεί σήμερα μάστιγα για ολόκληρο τον «δυτικό κόσμο» με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στους πρωταγωνιστές.  Παρόλα αυτά καταγράφεται αδυναμία σύγχρονων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε καινοτόμους τομείς να στελεχώσουν τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας τους με προσωπικό που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις τους. Το γνωστό ως «χάσμα προσόντων» (skills gap) αναφέρεται στο κενό ανάμεσα στα προσόντα που ζητά η αγορά εργασίας και σε αυτά που διαθέτει το εργατικό δυναμικό.

7.      Αυτή η αναντιστοιχία μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, η οποία στην Ελλάδα είναι ακόμη μεγαλύτερη, μπορεί να καλυφθεί εν μέρει μέσω της συμμετοχής του ατόμου σε μαθησιακές διαδικασίες, όπως είναι η παρακολούθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων (MOOCs) που προσφέρονται ελεύθερα από έγκυρους φορείς και πανεπιστήμια στο διαδίκτυο, η πρακτική άσκηση, η εθελοντική εργασία κ.ά.

8.      Το χάσμα προσόντων συνδέεται σημαντικά με κάποιες ικανότητες και προσόντα, που βαρύνουν –ιδιαίτερα συνδυαστικά- περισσότερο από ό,τι η κατοχή πτυχίου, ως παράγοντες που συμβάλλουν στην επιτυχία στη ζωή. Αναφέρονται ενδεικτικά, η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, η προσήλωση στο στόχο, η ευελιξία, η προσαρμοστικότητα, η επιχειρηματικότητα, η αναγνώριση και αξιοποίηση συνεργειών, η συνεργατικότητα, η οργανωτικότητα, οι επικοινωνιακές ικανότητες, η διαπολιτισμικότητα κ.ά.

9.      Το ελληνικό σχολείο ελάχιστα καλλιεργεί τις ικανότητες αυτές, οι οποίες όντας μη μετρήσιμες με συμβατικές μεθόδους, δεν μπορούν να αξιολογηθούν μέσω δοκιμασιών, όπως οι πανελαδικές εξετάσεις. Συνεπώς, η επιτυχία στις πανελλαδικές δε συνεπάγεται ότι ο υποψήφιος είναι εφοδιασμένος με τις λεγόμενες «ικανότητες κλειδιά» (key competencies) – πολύ περισσότερο, δε σημαίνει αυτόματα επιτυχία στη ζωή.

10.   Τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ, ως αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, συνεχίζουν την πορεία που ξεκινά στην πρώτη δημοτικού και επικεντρώνεται στην απόκτηση γνώσεων και την επιτυχή αναπαραγωγή τους. Αποτέλεσμα αυτού είναι να παράγουμε αποφοίτους με ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο, δυσκολία σύνδεσής του με την πράξη και ιδιαίτερα εφαρμογής του στη διαρκώς μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας, την οποία παρεμπιπτόντως αδυνατούν να αφουγκραστούν.

11.  Οι ελάχιστες περιπτώσεις πανεπιστημιακών διδασκάλων, οι οποίοι υιοθετούν ερευνητικές πρακτικές και προσεγγίζουν την εκπαίδευση μέσα από πιο σύγχρονη οπτική, λειτουργούν ως οάσεις μέσα στην ακαδημαϊκή έρημο. Συνήθως όμως, η αποσπασματική επιρροή τους δεν επιτρέπει την εμπέδωση των πρακτικών που προτείνουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μετατραπούν σε κεκτημένα προσόντα.

12.  Η ερευνητική δραστηριότητα και η παραγωγή γνώσης αποτελούν βασικά κριτήρια αξιολόγησης της ποιότητας των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διεθνώς. Όταν η γνώση αυτή είναι έγκυρη και αξιοποιήσιμη καταγράφεται με υψηλή συχνότητα σε βιβλιογραφικές αναφορές. Οι δε άνθρωποι που εμπλέκονται στην παραγωγή της αξιοποιούνται άμεσα είτε από την ακαδημαϊκή κοινότητα είτε / και από την αγορά εργασίας. Τα ελληνικά πανεπιστήμια παρουσιάζουν ιδιαίτερα περιορισμένη κινητικότητα σε αυτό το επίπεδο.

13.  Η Ελλάδα δεν επενδύει στρατηγικά στο ανθρώπινο δυναμικό, αφού δεν προάγει συστηματικά την έρευνα και την αριστεία. Η διαρροή εγκεφάλων, το λεγόμενο “brain drain”, που κορυφώνεται κατά την τρέχουσα περίοδο της κρίσης, συντελείται επί χρόνια και μάλιστα βάσει σχεδιασμού από μέρους των χωρών υποδοχής, οι οποίες έχουν εγκαταστήσει ειδικούς μηχανισμούς ανίχνευσης ιδιαίτερα ευφυών και χαρισματικών παιδιών και προσέλκυσής τους με αντάλλαγμα τη μετεγκατάσταση και οικονομική εξασφάλιση ολόκληρης της οικογένειας.

 

Συμπερασματικά, η συνταγματική κατοχύρωση της δωρεάν παιδείας δεν αποτελεί εγγύσηση εύστοχης και ποιοτικής παιδείας. Συνεπώς, οφείλουν οι οικογένειες και τα νέα παιδιά να ενημερώνονται με δική τους πρωτοβουλία και να αφουγκράζονται διαρκώς τα δεδομένα και τις ευκαιρίες. Ο θεσμός των πανελλαδικών εξετάσεων που την τελευταία 25ετία χειροτερεύει με γεωμετρική πρόοδο, δεν πρόκειται να αλλάξει, καθώς συντηρεί ένα ολόκληρο σύστημα παραπαιδείας. Οι μαθητές και οι γονείς τους εγκλωβίζονται σε αυτό το σύστημα ήδη από τις πρώτες τάξεις του γυμνασίου, οπότε η εκπαιδευτική διαδικασία προσανατολίζεται στην επιτυχία στις πανελλαδικές. Σε αυτό το πλαίσιο ο στόχος της επιτυχίας στο πανεπιστήμιο φαντάζει ως μονόδρομος. Στην ουσία οι μαθητές καλούνται να κάνουν επιλογές που σε μεγάλο βαθμό είναι προδιαγεγραμμένες.

 

Αγαπητό παιδί που πέρασες ή δεν πέρασες στις πανελλαδικές, Αγαπητέ γονιέ, μην υπερβάλλεις στις αντιδράσεις σου. Η επιτυχία σε οποιοδήποτε δύσκολο εγχείρημα (και αυτό των πανελλαδικών δεν είναι μόνο δύσκολο, είναι και παράλογο, αφού εξελίσσεται με όρους ενάντιους στις θεωρίες μάθησης και στην ίδια την ανθρώπινη φύση) αξίζει πολλά συγχαρητήρια και επιβράβευση. Η κατοχή πτυχίου σήμερα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επαγγελματική αποκατάσταση. Η εισαγωγή στη σχολή της επιλογής του υποψηφίου είναι μία κατάκτηση που αξίζει συγχαρητήρια. Όμως δεν επαρκεί. Με το πτυχίο στο χέρι, το παιδί μπορεί μεθαύριο να προστεθεί απλά στη λίστα των άνεργων πτυχιούχων. Ναι, πέρασε στο πανεπιστήμιο, αλλά δεν εξασφαλίστηκε και ούτε πρέπει να είναι αυτό το όνειρο για το παιδί σου, αγαπητέ γονιέ. Κάνε τη στροφή σήμερα και σταμάτα να αποφασίζεις για αυτό άμεσα ή υποβολιμαία. Άστο να ερευνήσει το περιβάλλον του, το πιο στενό και το ευρύτερο, το παγκόσμιο. Άστο να τολμήσει, να πειραματιστεί, να ονειρευτεί ακόμα και το άπιαστο. Η αγορά είναι παγκόσμια σήμερα. Η Ελλάδα είναι σε κρίση, όμως υπάρχουν μέρη του κόσμου που μπορεί να έχουν ανάγκη από τις ικανότητες και τις ιδέες του παιδιού σου. Και είναι δυνατό από την άνεση του γραφείου του, με ένα πάτημα κουμπιού το παιδί να φτάσει ως εκεί. Τώρα που απαλλάχθηκε από τα στεγανά του σχολείου, άστο να αναπτυχθεί. Μη βιάζεσαι να επαναπαυθείς. Και εσύ γονιέ, που το παιδί σου δεν τα κατάφερε, βοήθησέ το να καταλάβει πρώτα από όλα τι δεν κατάφερε, μετά γιατί και μετά παρότρυνέ το να διερευνήσει όλες τις εναλλακτικές του, τους παράλληλους ή εναλλακτικούς δρόμους που μπορεί να ακολουθήσει και κυρίως βοήθησέ το να απελευθερωθεί και να αφεθεί να φανταστεί τι θέλει από τη ζωή, να συνειδητοποιήσει τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του, τις κλίσεις και τις ικανότητές του, και αν χρειάζεται, να ξαναπροσπαθήσει με σύνεση και με ηρεμία, αλλά και με τη γνώση ότι υπάρχουν εναλλακτικές οδοί.

 

Αγαπητό παιδί, στη ζωή θα κληθείς να πεις κάποια κρίσιμα «ναι» και «όχι». Όταν μέχρι τα 25 σου δεν έχεις κάνει ούτε μία τέτοια επιλογή, διότι τα δικά σου «ναι» και «όχι» τα επιβάλλει - ή υποβάλλει - η πολιτεία, το σχολείο, η μαμά και ο μπαμπάς είναι πάρα πολύ πιθανό να προσπεράσεις τη δισταύρωση κλειδί – είτε αυτή είναι επαγγελματική είτε προσωπική – και να μην το πάρεις χαμπάρι, γιατί ουδέποτε σταμάτησες σε τέτοιες διασταυρώσεις. Ακολουθούσες πάντα τα τηλεκατευθυνόμενα φανάρια. Πάρε τη ζωή σου στα χέρια σου. Πες τα «ναι» και τα «όχι» σου. Ζεις σε μια υπέροχη χώρα, με ένα ανεπαρκές εκπαιδευτικό σύστημα. Καλείσαι να το υπερβείς και με αυτόν τον τρόπο να βελτιώσεις πρώτα τον εαυτό σου και έμμεσα το ίδιο το σύστημα. Η ζωή είναι δική σου. Ερεύνησε, ρώτα, ενημερώσου, άνοιξε τα φτερά σου και πάνω απ’ όλα απόλαυσέ το. Και να θυμάσαι: συνήθως τα πιο ωραία είναι και τα πιο δύσκολα. Μην επαναπαύεσαι! Καλό δρόμο!!